Lavanta Kokulu Köy Kuyucak

Salda gezimizin ikinci durağı; Lavanta kokulu köy KUYUCAK idi.

Kuyucak Isparta’ya yaklaşık 50 km uzaklıkta, Torosların eteğinde, günümüzde Lavanta tarlaları ile çevrili son derece şirin bir köy.

Toprağın verimsizliği yüzünden çokça göç vermek zorunda kalan köyün makus talihi, 1975 yılında bir gül tüccarı olan ZEKİ KONUR’un bir Fransa ziyareti sırasında tanıdığı Lavanta bitkisini önceleri evinin bahçesinde ve sahip olduğu gül bahçelerinin kenarında yetiştirmesi, sonrasında da ticaretini yapmaya başlaması ile değişmiş.

Yaklaşık 30 haneye dağıtılan fidelerle başlayan üretim, bugün ülke ihtiyacının %93’lük bir bölümünü karşılayacak seviyeye ulaşmış.

Lavanta

Çıkış yerinin İran veya Kanarya adaları olduğu düşünülen Lavanta, Romalılar ve Eski Yunanlılarca da kullanılmış. Adının Romalılarda temizlenmek anlamında “Lavare” kelimesinden geldiği söyleniyor. 

Orta Çağ’da vebadan koruduğu düşünülen, parfümeri, ilaç, sabun sanayiinde güzel kokusu için çokça kullanılan lavanta, dünyada en fazla ticareti yapılan 15 uçucu yağ bitkisinden biri.

Gerçekte bitkinin pek çok türü var ancak ticari olarak kabaca, iyi lavanta (lavandula) ve melez lavanta (lavandin) olmak üzere iki türden söz ediliyor. 

İyi lavanta 700 m rakımda ve kurak koşullarda üretilmekte olup daha çok parfüm ve kozmetik sektöründe, melez lavanta 600 m’nin altındaki yüksekliklerde yetişmekte olup sabun ve deterjanlara koku vermek amaçlı kullanılmakta.

Dünyada turistik anlamda lavantanın en çok ekmeğini Fransızlar yese de, en verimli ve en kaliteli türü Bulgaristan civarında yetiştiriliyor. O sebeple de Bulgaristan’dakine çok benzer toprak yapısına sahip Trakya bölgesinde Sanayi Odaları ve girişimciler, Lavanta kokulu köy Kuyucak ile birlikte lavantaya artan ilgiden ilham alarak lavandula üretimi için çalışmalara başlamışlar.. 

Lavanta fidesi 3 yıl içinde yatırım maliyetinin tamamını çıkarmakta; birinci yıl %30, ikinci yıl %70 ve üçüncü yılda %100 verim alınmaktaymış.

Yetişkin lavantada yaklaşık bir dönümlük alanda 8-10 kg lavanta yağı elde edilmekte ve lavandulanın dünya piyasalarındaki litre fiyatı yaklaşık 100 Euro’lara ulaşmaktaymış.

Lavanta toprak seçiciliği olmayan, tüm toprak çeşitlerinde yetişebilen, çalımsı bir bitki türü. Zor koşulların bitkisi olarak da biliniyor. Su sıkıntısı olan, besin maddelerince fakir, kötü toprak koşullarında, üreticiler için alternatif bir üretim imkanı sunuyor. Örneğin; Mardin‘de, Suriye sınırının sıfır noktasında, bir hayırseverin bağışladığı 20 dönüm arazi üzerinde, Kızılay öncülüğünde, mültecilerce üretimi yapılan ve gelirinin paylaşıldığı hasatta son derece yüksek verim alınmış.

kuyucak-bahceleri
Kuyucak lavanta bahçeleri

Kireç içeriği yüksek, kuru ve kalkerli topraklarda daha iyi verim alındığı ve don hariç tüm hava koşullarına dayanıklı olduğu söyleniyor.
Ayrıca bitkinin toprak özelliklerini iyileştirici, rüzgar ve su erozyonunu önleyici etkisi de var..

Lavanta ekimi için en uygun zaman

Çelikleme yöntemi ile elde edilen fideler Kasım ve Mayıs aylarında ekiliyor. Kasım ayında ekilenlerde verimlilik daha yüksekmiş.. Alkali toprak, güneş görme ve belli aralıklarla 3-4 defa yapılan sulama da verimliliği arttıran diğer unsurlar olarak öne çıkıyor.

İklime ve koşullara göre değişse de hasat zamanı genellikle Temmuz ayı.

Hasat edilen çiçekler doğrudan uçucu yağ elde etmek için işleme alınıyor. Yaş demetlerde yağ verimi daha yüksek.

Yağı, çayı, sütü, sabunu, kurusu, yastığı… her şeyi para eden lavanta bitkisi, “arıcılık” gibi önemli bir sektörü de desteklemekte aynı zamanda..

Arı demişken hemen hatırlatalım; çalımsı bitkilerde araya gizlenmiş ve hakları olan özleri toplamaya çalışan arıları dikkatsiz bir dokunuşla rahatsız etmeye kalkarsanız eğer, tıpkı benim gibi, bedelini birkaç gün süren sağlam bir can acısı ile ödersiniz. Siz siz olun gitmişken kendinize bir lavanta yağı alın da böyle tatsız bir durumla karşılaşırsanız şifasını da cebinizde bulundurun. 

ari-ignesi
Arının soktuğu parmağım

Grupta benim akıbetime uğrayan bahtsız bedevi birkaç arkadaşımın daha olduğunu duyunca içime fena halde kurt düştü! Dünyanın en çalışkan hayvanları olan arılar, satışları arttırmak ve üreticilerini desteklemek için bunu kasten mi yapıyor acaba diye düşünmeden edemedim.
Şaka bir yana gitmeden okumuştum böyle bir ihtimalin varlığını da işte bilmek yetmiyor, tedbiri elden bırakmamak gerek…

Lavanta kokulu köy projesi

Tarım gibi son derece riskli bir sektörde ürünü üretmek ne yazık ki kazancı garanti edemiyor.
En azından Fransız romanlarında Fransız Riviera’sı, Cote d’Azur veya Provence‘yi ve oradaki lavanta bahçelerinin methini bir şekilde duymuş olan bizler, 4-5 yıl öncesine kadar Keçiborlu (Isparta)’da 1975 yılından beri lavanta üretimi yapıldığının farkında bile değildik.
Bir anda sosyal medyada, mor tarlaların içinde beyazlara bürünmüş, şapkalı, değme modellere taş çıkartacak pozların yayınlanmasının ardından, bölgeye akın akın turist yağmaya başladı.

Fotografla lavanta bahçesi
Modellere taş çıkaracak güzellikte pozlar

Aslında bu, 2015-2016 yıllarında başlayan bir projenin semeresi;
Kültür ve Turizm Bakanlığı, Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı, Anadolu Efes, Keçiborlu Yardımlaşma ve Dayanışma derneği ve Keçiborlu Kaymakamlığı’nın katkılarıyla genç bir ziraat mühendisi, Ali Sağdaş’ın koordinatörlüğünde hayata geçirilmiş bir proje bu ve “kırsal kalkınma’nın çok başarılı bir örneği. 

Neler mi yapılmış bu projede?

-Kadınlara eğitimler verilmiş, ev pansiyonları açılmış, köy kadınları Bursa ve Provence’ye götürülerek örnekler yerinde incelenmiş. 

-Sosyal medyada paylaşılacak fotoğraflar için konsepte uygun bolca stant kurulmuş. 

kuyucak fotograf standları
Kuyucak fotoğraf standları

-Bahçelerin çevresinde yoga, dans ve tiyatro için elverişli alanlar oluşturulmuş ve bisiklet parkurları belirlenmiş.
-Aynı zamanda Lavanta Kokulu Köy Kadın Girişimi Üretim ve İşletme Kooperatifi’nin merkezi olarak da işlev gören “kıl çadır” kurulmuş. Dernek üyesi kadınların pişirdiği lezzetli gözlemeler, pişiler, kahveler, çaylar son derece uygun fiyata satılmaya başlanmış çadırda.

kuyucak-kil-cadir
Kuyucak kıl çadır

Sonuçta çalışma çok kısa sürede semeresini vermiş: 2016 yılında 15 bin ve 2017 yılında 140 bin ziyaretçi ağırlanmış köyde.

Yerli turistler kadar yabancı turistlerin de uğrak yeri olmuş Kuyucak ; Tayvan, Çin, Almanya ve Japonya’dan misafirlere ev sahipliği yapılmış.

Lavanta Kokulu Köy Kadın Girişimi Üretim ve İşletme Kooperatifi

Derneğin şu an ki Başkanı Rabia Hanım ile sohbet etme imkanı bulduk gezimiz sırasında kısa bir süre de olsa. 

kadin-kooperatif-baskani
Kadın Kooperatifi başkanı Rabia Aydemir

Rabia Hanım daha çok yeni ve çiçeği burnunda bir başkan. 3 ay olmuş görevi devir alalı. Dernek binasını elden geçirerek işe başlamış. “Bundan sonrasının projeleri neler?” diye sordum. “İlk hedefimiz yılda en az bir şenlik düzenlemek” dedi. “Neden festival değil?” dedim. “Alt yapı, kalacak yer sorunu çok fazla, o yüzden festival için erken” dedi.
Üretilen lavantaları nasıl değerlendirdiklerini öğrenmek istedim. Kooperatifin 85 üyesinden adil bir sıralama ile alınan lavantaların öncelikle bir market zincirine demetler şeklinde satıldığını, kazancın da yine adil şekilde paylaşıldığını söyledi.

Ayrıca kooperatif standında yer alan tonikten kreme, duş jelinden lavanta yağına kadar pek çok ürünü yerel bir firmayı ürettirip satıyorlarmış. Ürünlerin kalitesi hakkında bir teminat ya da sertifika var mı diye sordum (çünkü lavanta bazı bünyelerde ciddi alerjik reaksiyonlara neden olabiliyor.); ürünlerin özellikle Almanya gibi gümrük denetimleri son derece titiz ve iyi yapılan ülkelere sorunsuz ihraç edildiğini söyledi Rabia Hanım… (Bu da bizim dramımız işte. Birbirimize inancımız o kadar kaybolmuş ki kendi köylümüzün ürettiği mal için bile güvenilir yabancı referanslara ihtiyaç duyuyoruz.. )

lavanta-urunleri
Kooperatifte satılan ürünlerden bazıları

Uzun zamandır geziyorum, ilk defa bu kadar mutlu, huzurlu, yüzleri gülen, keyifle çalışan, ürettiğini keyifle pazarlayan bir köylü profili gördüm. 

Kırsal kalkınmanın bu modeli köyle şehiri barıştırmak, köylüye hak ettiği refahı sağlamak adına gerçekten çok büyük bir övgüyü hak ediyor. Emeği geçenleri kutluyorum…

Temmuz 2019 – Kervan41

3 thoughts on “Lavanta Kokulu Köy Kuyucak

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir